eSzuflada.info

Wieczór się zbliżał, a nad naszą głową

Wciąż wyrastały prostopadłe ściany

I wciąż się zdawał oddalać na nowo

Wierzchołek w słońca promieniach kąpany:

Więc trzeba było myśleć o noclegu,

Zanim nas zdradne ciemności zaskoczą

Na skał urwanych przepaścistym brzegu.



Właśnie się naszym ukazała oczom,

Wciśnięta między dwa ramiona góry,

Kotlina, pełna granitowych łomów,

Które z daleka sterczały, jak mury

Zdobytej twierdzy lub zburzonych domów.

Była to naga, posępna kotlina,

Cieniem dwóch groźnych wierzchołka piramid

Pokryta. - W głębi toń jeziorka sina

I mchu na głazach zielony aksamit...

Zresztą ni trawki, ni krzewu - jedynie

Woda i głazy, i mchy w rozpadlinie.



Tu na jeziora zeszliśmy wybrzeże,

Między zwalone bryły granitowe,

By obrać sobie ciche na noc leże

I mech jedwabny podesłać pod głowę

W miejscu, gdzie wielkie głazy pochylone

Od nocnych wichrów dawały osłonę.

Na niebie jeszcze dzień panował biały,

A słońce, góry zasłonięte grzbietem,

Barwiło w szczytach wyzębione skały

Złotem, purpurą albo fioletem...

Czasu dość było do zmierzchu. Usiadłem

Tuż nad zmrożonym jeziorka zwierciadłem,

Co z brzegów w śniegi oprawne i lody

W dali marszczyło czerniejące wody.

Patrzałem: jako w pracy nieustannej

Fala srebrzystą powłokę podmywa,

Aż tafla lodu, dźwięk wydając szklanny,

Pęka i dalej z szelestem odpływa;

Patrzałem: jako na posępnej toni

Kra oderwana krąży wkoło brzegu,

Jak jedna drugą potrąca i goni,

Na trud próżnego skazana obiegu...

I żałowałem, że się próżno kręci,

Przypominając sobie ludzką dolę,

W której, ach nieraz, wszystkie dobre chęci

W zaklętym muszą obracać się kole...



Tymczasem dołem gęstsze cienie rosły,

Bory zsiniały pod mgieł mleczną szatą

I szczyt nad głową zagasnął wyniosły:

Pobladł i barwę przyjął popielatą.

Wraz z znikającą jasnością promienną

Ostatnie życia uchodziły ślady...

Mrok zwiększył martwość pustkowia kamienną

I obszar zastygł, posępny i blady,

I swym straszliwym przytłoczył ogromem

Myśli zbłąkane w państwie nieruchomem.

Geniusz tych wyżyn, surowy i groźny,

Powstał z przepaści mierząc mnie oczyma;

Swego oddechu słał mi powiew mroźny

I naprzód rękę wyciągnął olbrzyma,

Rozpościerając dokoła nade mną

Milczenie pustyń, nieskończoność ciemną

I tę samotność zamarłego świata,

Co dziwnym smutkiem ludzką pierś przygniata;

Samotność, w której milczącym ogromie

Człowiek swą słabość poznaje widomie

I chce się cofać przed nieznaną mocą,

Przed rozesłaną na przepaściach nocą,

Przed skrytych potęg gwałtownym objawem,

Przed niezbłaganym bezlitosnym prawem,

Przed rozpasanych żywiołów odmętem,

Przed nieświadomym... tajnym... nieujętem...



Uczuciem takiej grozy pokonany,

Między zaciszne powróciłem ściany,

Gdzie towarzysze legli już strudzeni

Na mchu, pod dachem gościnnych kamieni;

I sam złożyłem głowę na posłaniu,

W półsennym teraz pogrążon dumaniu.



Noc gęste mroki zapuściła wszędzie:

Nawet błękity niebios przeźroczyste,

Oprawne dołem w czarnych skał krawędzie,

Stały się więcej ciemne, przepaściste,

I tylko ową błękitną ciemnotę

Gdzieniegdzie gwiazdy przetykały złote.

Ciemność rzuciła pomost przez otchłanie

I wyrównała wnętrza gór podarte;

Zostało jedno wielkie rusztowanie,

Zbitych granitów grzbiety rozpostarte,

Ponad którymi dwie wierzchołka wieże,

Dwa wyniesione ostrokręgi cieniu

Chwiać się zdawały w niebieskim eterze

Przy migotliwym drżących gwiazd promieniu.

Cisza - a jednak w tej pozornej ciszy

Wsłuchane ucho ciągłe wrzenie słyszy,

Szmer nieustanny, na który się składa

Wszystko, co głosem z życia się spowiada:

I woda, która gdzieś w szczelinie syczy,

I fal powietrza szelest tajemniczy,

I pękających głazów łoskot głuchy,

I wszystkie świata na wpół senne ruchy.

Czasami skała u szczytu wisząca

Stoczy się na dół i z przeciągłym grzmotem

O najeżone ściany się roztrąca;

Huk długo echa powtarzają potem...

Aż rozsypany głaz na drobne części

W wąwozie gradem kamieni zachrzęści.



I znowu wszystko wraca do spokoju;

Tylko, jak dawniej, szepczą z sobą góry

Podmuchem wiatru i szemraniem zdroju;

I znowu płynie cicha pieśń natury

W gwiaździste sfery, w przestrzeń nieskończoną,

Gdzie wszystkie pieśni zdążają i toną,

I tam się wiąże, i zlewa, i brata

Z całą harmonią zaziemskiego świata.



W ślad za tą pieśnią myśli moje biegły,

Wyswobodzone z tłoczącej je grozy.

Wolny, choć prawom powszechnym podległy,

Duch mój wstępował na gwiaździste wozy

I tracił z oczu ludzkich istnień chwile,

I wydeptany ślad na ziemskiej bryle;

I zapominał o swojej obroży,

I o boleści, co go we śnie trwoży.

On się zanurzył w źródle wiecznie żywem,

Poruszającym wielkie koło bytu;

Uczuł się jednym łańcucha ogniwem

Rozciągniętego przez otchłań błękitu;

On znalazł wspólne ognisko żywotów

I związek z całym ogromem stworzenia,

Z wieczystym duchem, co mu podać gotów

Rękę z ciemności albo z gwiazd płomienia;

Więc w rozpostartej na przepaściach nocy

Już opuszczenia nie czuł i niemocy,

I mógł się poddać, jako drobny atom,



Tej twórczej myśli, co przewodzi światom,

I z nieodmiennym zgodzić się wyrokiem,

I odpoczywać, jak pod matki okiem.

-- 

Publikacja pobrana z serwisu www.poema.art.pl

Historyczna nowa szkoła

Swą metodę badań ścisłą,

Sprowadzoną hurtem z Niemiec,

Rozpowszechnia ponad Wisłą

I nabywszy pogląd świeży,

Nowym łokciem dzieje mierzy.



Nie chcąc popaść w dawne błędy

Mesjanicznych mglistych mrzonek,

Koło polskich sztywnych karków

Okręciła swój postronek,

By zgiąć bytu żądzę dziką

Przed dziejowych praw logiką.



Czcząc spełnionych faktów kolej

I zwycięzców chytre godła,

Nie spostrzegła, że cześć siły

Za daleko ją zawiodła

I że z rąk jej rozbiór Polski

Wziął chrzest misji apostolskiej.



W pełnym świetle jej dochodzeń

Jasną gwiazdą lśni despotyzm

I wychodzi czysto na wierzch

Targowicy patrijotyzm...

Gdyż Kościuszko to był wariat,

Co buntował proletariat!



I tak dalej... i tak dalej...

Coraz śmielsze wnioski przędzie

I nicując dawne sądy,

Nie powstrzyma się w zapędzie,

Aż dowiedzie, że król Herod

Dobroczyńcą był dla sierot.

-- 

Publikacja pobrana z serwisu www.poema.art.pl

Trudno bez żalu patrzeć na zagładę

Dawnych form bytu, do których przywykły

Oczy ł serca, tak zatrzymać rade

Na fali czasu cień przeszłości nikły.



Trudno nie boleć widząc, jak zamiera

To, z czym za młodu byliśmy związani...

Jak naszych uczuć, naszych dążeń sfera

Powoli w ciemnej nurza się otchłani.



Lecz boleść nasza z dniem się kończy naszym

I pośród świata długo nie zagości,

I rozpaczliwą skargą nie odstraszym

Tryumfalnego pochodu przyszłości.



Przyszłość ma prawa silniejsze i przed nią,

Ustąpić musi teraźniejszość zwiędła,

Chociaż chce chwilę przedłużać poprzednią

I trwać w postaci, w jaką się oprzędła.



Próżno się czepia obumarłych tkanek

I w nich kształt przyszły więzić się wysila;

Z martwej powlókł w nowy życia ranek

Przyszłość na skrzydłach wyleci motyla..



Świat zrzucić korę zbutwiałą pospiesza,

Bo ją rozsadza młoda, silna zieleń;

Nienarodzonych niezliczona rzesza

Z niecierpliwością czeka chwili wcieleń.



Nowe uczucia, myśli, ideały,

Nowe kierunki, nowe formy istnień

Ćwiartują łona, co je zrodzić miały,

Aby przyspieszyć dzień urzeczywistnień.



Ci, którzy patrzą na dzisiejszy przełom

Pod nowych haseł i dążności wodzą,

Muszą złorzeczyć bezlitosnym dziełom,

Którymi dzieci w pierś macierzy godzą.



Musi ich trwożyć ten szalony zamach,

Który pozornie zrywa wszystkie węzły

I w zacieśnionych nie mieści się ramach

Pojęć, co w martwym zastoju uwięzły.



A przecież cała ta burzliwa siła,

To zawsze tylko ciąg przeszłości dalszy;

W jej łonie dawno jako zaród tkwiła,

Pragnąc osiągnąć rozwój doskonalszy.



Więc choć się zwraca przeciw swej macierzy

I straszy ojców swym potwornym licem,

Do pnia wspólnego pokoleń należy

I dawnych prądów prawym jest dziedzicem.



Gdy się na światło dobędzie z ukrycia,

Spadnie z niej kształtów pierwotnych ohyda

I pojednana z warunkami życia,

Świeża latorośl świeże kwiaty wyda.



I to, nad czego boleliśmy stratą,

Znów odświeżonym zajaśnieje bytem;

Łącząc przeszłości spuściznę bogatą

Z nowych porywów młodzieńczym rozkwitem.

-- 

Publikacja pobrana z serwisu www.poema.art.pl

Słyszycie? Północ już bije,

Rok stary w mgły się rozwiewa,

Jak sen przepada...

Krzyczmy: Rok Nowy niech żyje!

I rwijmy z przyszłości drzewa

Owoc, co wiecznie dojrzewa,

A nie opada.



Rok stary jak ziarnko piasku

Stoczył się w czasu przestrzenie;

Czyż go żałować?

Niech ginie! bez łzy, oklasku,

Jak ten gladiator w arenie,

Co upadł niepostrzeżenie

Czas go pochować.



Bywały lata, ach! krwawsze,

Z rozpaczy jękiem lecące

W przeszłości mrok.

A echo powraca zawsze,

Przynosząc skargi palące...

Precz z smutkiem! Życzeń tysiące

Na Nowy Rok!

Spod gruzów rozbitych złudzeń

Wynieśmy arkę rodzinną

Na stały ląd!

Duchowych żądni przebudzeń,

Potęgą stańmy się czynną

Bacząc, by w stronę nas inną

Nie uniósł prąd.



Rozumu, niezgiętej woli,

Prawdziwej duchowej siły

I serc czystości!

A Bóg nam stanąć pozwoli,

I z naszej skromnej mogiły

Dzieci się będą uczyły,

Jak żyć w przyszłości.



W olbrzymim pokoleń trudzie

Bądźmy ogniwem łańcucha,

Co się poświęca,

Nie marzmy o łatwym cudzie!

Najwyższy heroizm ducha

Jest walką, co nie wybucha,

Pracą bez wieńca.



Uderzmy w kielichy z winem

I bratnie podajmy dłonie,

Wszakże już czas!

Choć różni twarzą lub czynem,

Niech nas duch jeden owionie,

Niech zadrży miłością w łonie

I złączy nas!



Bo miłość ta, która płynie

Z poznania ziemskiego mętu,

Jest światłem dusz!

Choć Bogu wznosi świątynie,

Potrafi zstąpić bez wstrętu

I wyrwać słabych z odmętu

W pośrodku burz.



Niech żyją pierwsi w narodzie,

Jeżeli zawsze są pierwsi

I w Poświęceniu!

Gdy z czasu potrzebą w zgodzie,



W szlachetnym czynie najszczersi, Swą dumę umieszczą w piersi,

A nie w imieniu!



I ci, co żadnej spuścizny

Na grobie matki nie wzięli

Prócz łez - niech żyją!

Jeżeli miłość ojczyzny

Jako synowie pojęli

I na wyłomie stanęli,

Gdzie gromy biją.



Spełnijmy puchary do dna

I życzmy sobie nawzajem

Szczęśliwych lat!

Niech myśl powstanie swobodna

I światło błyśnie nad krajem!

Bogu w opiekę oddajem

Przyszłości kwiat.



Tych naszych braci, co cierpią,

Miłością naszą podnieśmy

Męczeński ród.

Niech od nas pociechę czerpią,

Nadzieję w ich sercach wskrześmy,

Wołając: jeszcze jesteśmy

Niech żyje lud!

-- 

Publikacja pobrana z serwisu www.poema.art.pl

Dałem cl żywot mój - to nie wiele!

Żywotów takich tysiąc dziś przepada;

Dałem ci miłość mą, o aniele!

Lecz cóż z miłości, co jak łez kaskada

Kołysze ucho twe w takt i pieści,

A w strofie życia piorunów nie mieści?...



Mamże jak Narcyz stać, wdzięczny sobie,

I roznamiętniać się odbitym cieniem?

Grobu niesławę czcić na twym grobie,

Schlebiać ci tylko łzami i cierpieniem,

I gdy ci mieczów brak, nieść ci róże,

Co na Cezarów więdnieją purpurze?



O precz mi z drogi tej! - Ja nie mogę

Płatnych służalców zwykłą iść koleją;

Ja widzę hańby znak, w oczach trwogę,

Ręce, co światu pogrozić nie śmieją:

Więc rzucam gniewu krzyk i wściekłości

I grobu twego znieważam świętości!



Ja dla meczami twych - wzgardę czuję,

Bo ty frymarczysz krwią twą, Messalino!

Wierna przeszłości tej, co cię truje,

Gdy pokolenia całe bez czci giną,

Pod tryumfalny wóz zawleczona,

Gotowaś upaść liktorom w ramiona.



Spartaków wprzódy syn niż twój czciciel,

Rachunku żądam od ciebie, przeklęta;

Przeszłości krwawych krzywd smutny mściciel

Pytam: gdzie w bólach ludzkości poczęta

A przekazana myśl jednej tobie,

Arystodemów ty wdowo w żałobie!...



Miałaś przewodnią być gwiazdą ludom

I na sąd wielki wieków wyprowadzić

Zastęp czarniawy tej, co dziś trudom

Wolnych poświęceń zdoła już poradzić,

Grakchów zabitych sen w czyn zamienić

I ludzkość złotą jutrznią opromienić!...



Więc kiedy zdradzasz dziś - giń bez chwały!

Nie łez ci dłużnym, lecz urągowiska!

Czuję w wnętrznościach twych duch struchlały,

I w oczach twoich ogień już nie błyska;

Focjonów słuchać chcesz smutnej rady...

Więc tylko Baru powstajesz cień blady.



O nie tak, piękna ma! Nie w arenie

Ku czci Cezarów, jak niewolnik, padać,

Ale się w węże strój i w płomienie

I idź sumienie narodów spowiadać:

Gorgony twarzą świeć zbrodniom w oczy,

Aż każda głazem pod nogi się stoczy!



Przez ludów ciężki znój i przez mękę

Plemion dławionych wężem Laokona,

Ludowi swemu ty podaj rękę

I w przyszłe wieki pchnij się uwielbiona,

I ofiarnicą bądź - dla przyszłości,

Znacząc krwią duchy wydarte nicości.



Niech pokolenie to gruzem legnie

U wielkich natchnień dziejowych ołtarza!

Bo anioł, Polsko, twój - dalej biegnie

I szalę świata ku niebu przeważa,

I depcząc purpur tych krwawe szmaty,

Wolności ludom sypie złote kwiaty!

-- 

Publikacja pobrana z serwisu www.poema.art.pl